بايگانی
آخرين نظرات …

    رفتار انسانی در سایه دین

    رفتار انسانی در سایه دین

    دین پژوهی ، سید عبدالباقی اسحاقی ، بخش سوم ، اصلاح ۲۴۴ ، دوشنبه ۱۰/۸/۱۳۸۹ ، سال پنجم .

     

    رفتار انسانی صحیح ، در سایه اعتقاد به دین شکل می گیرد . بدین خاطر ابتدا باید نسبت به شناخت دین الهی اقدام کرد . تحقیق و جستجو برای آگاهی از دین ، مبتنی بر دو انگیزه فطری است :  سودجویی و  گریز از زیان .

    به عبارت دیگر عدم اندیشه در باره دین و معتقد نبودن به اصول و فروع دینی ، موجب می شود که آدمی نتواند به کمال مناسب انسانی برسد . زیرا چنین هدفی تنها از راه دین ، امکان پذیر است .

    انسان ، پدیده ای است که به طور مداوم در جستجوی « کمال » است . او برای دست یابی به این هدف ، باید ابتدا بتواند زندگی و رفتارش را به شکلی انسانی ، ساماندهی نماید و تحقق این هدف ، با داشتن جهان بینی و ایدئولوژی صحیح مبتنی بر « دین الهی » ، صورت می گیرد .

    منظور از جهان بینی ، برخورداری از زیرساخت های فکری و عقیدتی مستحکم است . ایدئولوژی نیز به معنای پای بندی و عمل بر اساس مبناهای جهان بینی در عرصه واقعی زندگی ، می باشد .

    عامل مهم دیگری که دسترسی به کمال انسانی را ممکن می سازد ، پیروی از حکم عقل است . جالب آن که احکام عملی عقلی ، در پرتو شناخت های نظری خاصی شکل می گیرد که مهمترین آن ها ، جهان بینی است .

    جهان بینی ، دارای سه اصل پایه ای است که عبارتند از: توحید ، یعنی : شناخت مبدء وجود .  نبوت ، یعنی : شناخت پیامبر و راهنمای مسیر حرکت انسان . معاد ، یعنی : شناخت سرانجام زندگی .

    اگر به مردم پیرامون خود بنگریم و در رفتارهایشان دقیق شویم ، درمی یابیم که هیچ  از آنان مایل نیستند نقصی در وجودشان باشد . حال اگر هم چنین مسئله ای برایشان رخ دهد ، آن را از دیگران پنهان نموده یا برای رفع ایراد یاد شده ، به تلاش می پردازند و این نوع  برخورد با اشکالات احتمالی است که موجب کلیه پیشرفت های معنوی و مادی آدمی می گردد .

    در غیر این صورت ــ بی توجهی به ایرادها ــ نکته ای منفی به نام « انحراف » پیش می آید که موجب بروز ویژگی هایی مانند خودبزرگ بینی ، ریاکاری ، ستایش طلبی و… در انسان ، می گردد .

    انسان ، علاوه بر برخورداری از ویژگی نباتی ــ رشد بدنی ــ ، و خاصیت حیوانی ــ رفتن به دنبال برآوردن خواسته ها ــ ، دو امتیاز مهم روحی نیز دارد :

    ۱ ــ  خواسته های فطری ، که در دایره نیازهای طبیعی ، محدود نمی شود .

    ۲ ــ  نیروی عقل ، که به وسیله آن می تواند دایره معلوماتش را به سوی بی نهایت ، توسعه دهد .

    عقل ، به آدمی کمک می کند که : درجات مختلف خواسته هایش را بشناسد و در مواردی که میان خواسته ها ، تقابل و برخورد پیش آید  ، اولویت را رعایت کند . با مراعات موارد بالا ، رفتار عقلانی شکل می گیرد . رفتار عقلانی از ویژگی های بشر است که او را به مقام « انسانیت » می رساند .

    انسانی بودن رفتار به این است که : ۱ ــ با اراده ای برخاسته از تمایلات ویژه انسانی باشد . ۲ ــ در پرتو هدایت عقل ، انجام گیرد . این مسئله آدمی را به سوی « تکامل روح » سوق می دهد .

    تکامل روح ، نیازمند « رفتار اختیاری » است و رفتار اختیاری ، تابع برخورداری آدمی از خصوصیات انسانی است . پس تا آن ویژگی های نباشد ، تکاملی هم در کار نخواهد بود . قضاوت در باره نایل شدن به « تکامل » نیز بر عهده عقل است .

    از سوی دیگر ، زمانی عقل می تواند در باره رفتارهای اختیاری انسان ، قضاوت و ارزش گذاری کند که از « کمالات انسان » و « مراتب کمالات » آگاه باشد . یعنی بداند : انسان ، چگونه موجودی است ؟ .  شعاع دایره زندگی او ، تا کجا امتداد می یابد ؟ . به چه درجه ای از کمال ، می تواند برسد ؟

    برای شناخت مراتب بالا به ایدئولوژی درست نیازمندیم . یافتن ایدئولوژی صحیح ــ یعنی : نظام رفتار اختیاری شایسته ــ نیز مشروط به داشتن « جهان بینی صحیح » و حل مسایل آن است .

    پس تلاش برای شناخت دین حق ــ که شامل جهان بینی و ایدئولوژی صحیح می باشد ــ ضرورت دارد و بدون آن ، رسیدن به کمال انسانی ، میسر نخواهد بود . زیرا رفتاری که برخاسته از چنین ارزش ها و بینش هایی نباشد ، رفتاری انسانی ، نخواهد بود .

    در نتیجه کسانی که در صدد شناخت « دین حق » برنمی آیند ، یا پس از شناخت آن ، به دستورات و قوانین آن عمل نمی کنند یا از روی لجاجت و عناد ، کفر می ورزند و تنها به خواسته ها و لذت های زودگذر مادی ، بسنده می کنند ، در واقع ، از اصالت انسانی خویش فاصله گرفته اند . سرنوشت چنین افرادی ــ بر اساس سخن قرآن کریم ــ عذاب دردناک و ابدی در دنیای آخرت خواهد بود . 

    یک نظر بگذارید